Pustynia

Pustynia Błędowska

Pustynia Błędowska albo Polska Sahara jak nazywają ją niektórzy, jest wielką osobliwością geograficzną w naszym kraju i nie tylko. Jest największym obszarem lotnych piasków pochodzenia polodowcowego. Rozciąga się od Błędowa na zachodzie (dzielnicy Dąbrowy Górniczej), od której bierze nazwę, po miejscowość i gminę Klucze na wschodzie. Na północy opiera sie na wsi Chechło. Na południu jej granice wyznaczają lasy. Pustynia rozciąga się na obszarze o długości około 10 i szerokości około 3 do 4 kilometrów.

panorama Pustyni Błędowskiej widziana z jej północnych granic
panorama Pustyni Błędowskiej widziana z jej północnych granic

Kiedyś swym obszarem obejmowała również te południowe lasy sięgając do Olkusza i Bukowna aż po okolice dzisiejszego Jaworzna-Szczakowej. Aktualnie Pustynia Błędowska zajmuje obszar około 32 kilometrów kwadratowych, z czego zaledwie jedna trzecia to piaski. W zamierzchłej przeszłości było to 150 kilometrów kwadratowych. Miąższość piasku wacha się od 15 do 70 metrów. średnio jest to około 40 metrów.

Pierwotnie pustynia była porośnięta lasem. Niecka, która powstała w wyniku wietrzenia wapiennego podłoża i późniejszego działania lodowca została wypełniona przyniesioną przez niego masą materiału w postaci piasku, w połączeniu z rozkruszonym miejscowym materiałem wapiennym. W wyniku ocieplenia klimatu porosła lasem i taki stan utrzymał się do średniowiecza.


widok na pustynię w kierunku południowo-wschodnim od strony północnej


widok na pustynię w kierunku południowo-wschodnim od strony północnej -->


Z chwilą gdy w okolicy powstają pierwsze kopalnie srebra i ołowiu oraz następuje rozwój hutnictwa zaczęła się jak byśmy to dzisiaj określili degradacja tego obszaru. Masowe wycinanie porastających ten teren drzew potrzebnych na podbudowę kopalnianych wyrobisk i niezbędnych do rozpalania pieców hutniczych doprowadziły do ogołocenia terenu z drzew i odsłonięcia podłoża. Wraz z rozwojem kopalń zmianie uległy stosunki wodne powodując dalsze osuszanie terenu. Uboga ściółka, która pozostała po wycince nie była w stanie powstrzymać dalszej degradacji terenu. Nota bene tą właśnie degradacją się zachwycamy.

wierzba kaspijska - jeden ze współwinowajców znikania Pustyni Błędowskiej


<-- wierzba kaspijska - jeden ze współwinowajców znikania Pustyni Błędowskiej, obok wierzby - po lewe stronie widoczny bunkier z czasów II Wojny Światowej


Od początku XX wieku terenem tym zainteresowało się wojsko. Podczas I Wojny Światowej ćwiczył tutaj batalion piechoty legionowej z Częstochowy. W okresie międzywojennym teren ten wykorzystywała piechota i artyleria Armii Kraków. W czasie wojny pustynia służyła za poligon dla niemieckiej Afrika Korpus. Odbywały się tu również ćwiczenia lotnictwa w tym ćwiczenia z pociskami rakietowymi V1. Po wyzwoleniu teren ten ponownie wszedł we władanie armii. Wojsko nie ustępuje - do dzisiaj. Na obrzeżach pustyni wciąż wiszą tablice z napisem TEREN WOJSKOWY - wykorzystywana jest jej północna część jako pole zrzutu spadochroniarzy.

W latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia ktoś wpadł na dziwny pomysł i część pustyni przeorano i obsiano sosną i mało wymagającą wierzbą kaspijską. To była jedna z przyczyn aby pustynia zaczęła pogrążać się w niebyt. W zasadzie można powiedzieć, że nastąpiła rekultywacja terenu, oddanie przyrodzie co pokolenia ludzi jej zabrały ale w ten sposób możemy zapomnieć o zjawisku fatamorgany, którą można było tutaj zobaczyć. Tracimy to coś co na mapach figuruje jeszcze pod nazwą Pustynia Błędowska.

We wrześniu 2004 roku powołano do życia Stowarzyszenie POLSKA SAHARA. Jego celem jest promowanie Pustyni Błędowskiej i okolic, świadomości ekologicznej itd. Z inicjatywy tego stowarzyszenia corocznie organizowane są Pustynne Miraże (coś w formie festynu ludowego z udziałem mediów). Bez znacznego wsparcia na prace przy usuwaniu samosiewów z terenów pustyni, a być może bez głębszej wizji znanych autorytetów przyrodników praca stowarzyszenia jest raczej skazana w dłuższym okresie na niepowodzenie.

Jako ciekawostkę można dodać, że Pustynia Błędowska była plenerem do zrealizowanej przez Jerzego Kawalerowicza ekranizacji powieści "Faraon".

 
  AGLER © 2006 - 2012